ODRA – INFORMACJE OGÓLNE

Odra jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób wirusowych, wywoływaną przez paramyxowirusy. Prawie wszystkie nie uodpornione dzieci ulegają zakażeniu, jeśli są narażone na kontakt z wirusem. Choroba ta nie występuje u zwierząt. Szczepienia przeciwko odrze mają duży wpływ na ograniczenie liczby zachorowań i zgonów z powodu tej choroby na całym świecie. Opracowano na podstawie informacji WHO i CDC. (artykuł zaczerpnięty z portalu gis.gov.pl)

 

OBJAWY ODRY

Pierwszym objawem odry jest wysoka gorączka, która rozpoczyna się około 8-13 dni od zakażenia i trwa od 1 do 7 dni. We wstępnej fazie choroby, osoba chora może mieć objawy ostrego nieżytu górnych dróg oddechowych tj. katar, kaszel, zapalenie spojówek ze światłowstrętem i małe plamki po wewnętrznej stronie policzków oraz na języku. Po kilku dniach, na twarzy i karku pojawia się plamisto-grudkowa wysypka. Przez kolejne 3 dni, rozprzestrzenia się (zstępuje) ona z głowy na tułów, a następnie na ręce i nogi. Wysypka utrzymuje się przez 3 do 7 dni, potem ustępuje, pozostawiając brunatne przebarwienia i delikatne złuszczanie naskórka.

POWIKŁANIA PO ODRZE

Odra zwykle jest chorobą o łagodnym lub umiarkowanie ciężkim przebiegu. Szczególnie ciężki przebieg odry występuje zwykle u źle odżywionych małych dzieci, szczególnie tych z niedoborami witaminy A lub tych, których układ odpornościowy został osłabiony przez HIV/AIDS lub inną chorobę. Przyczyną zgonów dzieci są zwykle powikłania po odrze. Występują one najczęściej u dzieci poniżej 5 roku życia oraz u dorosłych w wieku powyżej 20 lat. Najcięższe powikłania po odrze to ślepota, zapalenie mózgu, ostra biegunka (prowadząca do odwodnienia), zapalenie uszu i ostre zapalenie układu oddechowego, w tym zapalenie płuc, które jest najczęstszą przyczyną śmierci w wyniku zakażenia wirusem odry. Zapalenie mózgu występuję u 1 na 1000 przypadków, zapalenie ucha środkowego u 5-15% przypadków, a zapalenie płuc u 5-10%. Wskaźnik śmiertelności może wahać się od 1-5%, ale może osiągać również 25% (m.in. w populacjach z dużym odsetkiem osób niedożywionych i słabym dostępem do opieki zdrowotnej). Rzadkim powikłaniem odry jest podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE) którego objawy ujawniają się po kilku – kilkunastu latach od zachorowania na odrę, która to choroba ma śmiertelny przebieg. Osoby, które przechorowały odrę są przeciw niej uodpornione do końca życia.

GRUPY RYZYKA

Nie uodpornione dzieci są najbardziej narażone na odrę i powikłania po tej chorobie, w tym również zgon. Istnieje ryzyko, że każda osoba, która nie była szczepiona lub nie przechodziła odry może ulec zakażeniu.

DROGI PRZENOSZENIA ODRY

Wysoce zaraźliwy wirus odry rozprzestrzenia się podczas kaszlu lub kichania, przez bliski lub bezpośredni kontakt z wydzielinami z nosa i gardła osoby zakażonej. Wirus pozostaje aktywny i zakaźny w powietrzu lub na skażonych powierzchniach do 2 godzin. Może być rozprzestrzeniany przez zakażone osoby od 3 dni przed wystąpieniem wstępnych objawów nieżytowych i gorączki (5 dni przed wystąpieniem wysypki), do 3 dni od wystąpienia wysypki.

LECZENIE

Ciężkich powikłań po odrze można uniknąć. Niezbędna jest terapia wzmacniająca i likwidacja odwodnienia. Antybiotyki powinny być stosowane w leczeniu zapaleń uszu i spojówek oraz przy zapaleniu płuc. Dzieci chorujące na odrę powinny być właściwie odżywiane i nawadniane. ŚMIERTELNOŚĆ Odra występuje rzadko w krajach rozwiniętych, ale pozostaje częstą chorobą w krajach rozwijających się. Ponad 20 mln osób choruje na odrę każdego roku na świecie. W 2006 r. wystąpiło 242 000 zgonów z powodu odry. Ponad 95% zgonów z powodu odry występuje w krajach o bardzo niskim poziomie rozwoju ekonomicznego, w których systemy ochrony zdrowia są bardzo słabe. Podstawowym powodem wysokiej zachorowalności i śmiertelności na odrę u dzieci jest brak nawet jednej dawki szczepionki dla niemowląt. W krajach, gdzie odra została wyeliminowana, źródłem zakażeń pozostają przypadki importowane z innych krajów. ZAPOBIEGANIE: KOSZTY, BEZPIECZEŃSTWO SZCZEPIONEK

Szczepienia zapobiegają zakażeniom, powikłaniom i zgonom powodowanym przez odrę. Szczepionka przeciwko odrze jest bezpieczna, skuteczna i tania. Koszt zaszczepienia jednego dziecka wynosi mniej niż 1 USD (koszt szczepionki, strzykawki i wykonania szczepienia – szacunki UNICEF), co powoduje, że jest to najtańsza szczepionka, która zapobiega nie tylko samej chorobie, ale również zgonom z jej powodu. W wielu krajach, gdzie występuje również różyczka i/lub świnka stosuje się szczepionkę żywą lub atenuowaną, skojarzoną przeciwko odrze i różyczce (MR) lub odrze-śwince różyczce (MMR). W Polsce dostępna jest szczepionka MMR. Wyszczepialność przeciwko odrze różni się znacznie pomiędzy regionami. WHO i UNICEF szacują, że w 2006 r. poziom wyszczepialności na świecie wyniósł 80% i wzrósł w stosunku do roku 2000 o 8%.

ŚWIATOWE CELE W ZAKRESIE OBNIŻENIA ŚMIERTELNOŚCI Z POWODU ODRY

W maju 2005 r. podczas 58 Światowego Zgromadzenia Zdrowia zaakceptowano Światową Wizję i Strategię Szczepień WHO/UNICEF (Global Innunizatoin Vision and Strategy (GIVS)). Wzywa ona kraje do zredukowania liczby zgonów z powodu odry na świecie o 90% do 2010 r. Również Deklaracja Milenijna ONZ uwzględnia cel zredukowania śmiertelności z powodu odry u dzieci do 5 r.ż. o 2/3 do roku 2015, w porównaniu z liczbą zgonów z 1990 r. Wyszczepialność przeciwko odrze jest wskaźnikiem dla osiągnięcia tego celu.

STRATEGIA WHO/UNICEF WHO/UNICEF opracowały strategię redukcji zgonów z powodu odry. Strategia ta zawiera 4 komponenty: 1. Realizacja szczepień podstawowych – pierwsza dawka szczepionki przeciwko odrze jest podawana dzieciom w 9 miesiącu życia lub krótko po. Jest to podstawa podtrzymania redukcji śmiertelności z powodu odry. Każdego roku, w każdym regionie powinno zostać zaszczepionych co najmniej 90% dzieci. 2. Szczepienia przypominające – są przeznaczone dla wszystkich dzieci do 15 r.ż., co zapewnia odporność przeciwko odrze u tych dzieci, które nie uzyskały odporności po szczepieniu pierwotnym (jest to ok. 15% dzieci), ale także u dzieci, które z różnych powodów nie otrzymały szczepienia pierwszą dawką. Drugie szczepienie pozwala na zminimalizowanie liczby dzieci wrażliwych na zakażenie, gdyż obecnie wiele dzieci, które nie zostały zaszczepione i nie miały kontaktu z wirusem odry jest na niego nieodpornych. 3. Nadzór – opracowano i wdrożono wytyczne dotyczące nadzoru nad odrą. Obejmuje on pobór próbek krwi od osób podejrzanych o zakażenie oraz ich diagnostykę w laboratoriach akredytowanych, a także szybkie rozpoznanie i dochodzenie epidemiologiczne w ogniskach odry. Dostarcza to ważnych informacji o wpływie programu i zapewnia wdrożenie odpowiednich działań w ognisku. 4. Poprawa opieki medycznej nad chorymi na odrę, w tym odpowiednie leczenie powikłań (jeśli to konieczne to z użyciem antybiotyku), uzupełnianie niedoborów witaminy A.

więcej o chorobach zakaźnych przeczytasz na: www.gis.gov.pl